Gevolgen vluchtelingenstroom op microniveau

DEEL 1: De overrompelingstactiek

ALGEMEEN

Sinds de zomer van 2015 morrelt een niet-aflatende stroom vluchtelingen aan de grenzen van Europa. Land na land laten ze achter zich om door te dringen tot in de haarvaten van West- en Noord-Europa. Met grote gevolgen, op macro- en microniveau. Ook in Nederland is de impact groot: naast talrijke vormen van noodopvang (in 2016 moeten er bijvoorbeeld 30.000 extra plekken bijkomen), wil Nederland op korte termijn 24.000 statushouders huisvesten. 

HET VERLOOP

Na de noodoproepen van het Centraal Orgaan Asielzoekers (COA) aan alle Nederlandse gemeenten in september en oktober 2015 om in Olympisch recordtempo noodopvang voor vluchtelingen beschikbaar te stellen, volgt een bijna hysterisch plan van de regering om op zeer korte termijn tijdelijke (voor maximaal 10 jaar) woonruimte voor statushouders uit de grond te stampen. Doel daarvan is de doorstroom binnen asielzoekerscentra te vergroten.

Urgentielijst
In de slibstream van deze nijvere houding, worden de burgers die al jaren op een fatsoenlijke sociale woning wachten, onhandig meegenomen. Want zoveel is de bestuurders wel duidelijk: als de overheid statushouders ineens met stip laat stijgen op de urgentielijst van sociale woningbouw, wordt het draagvlak voor het toelaten van asielzoekers onder de minder draagkrachtige woningzoekers natuurlijk in snel tempo afgebroken.

Autoritair bestuur
In deze voortvarendheid van bestuurlijk handelen worden bepaalde zaken al snel over het hoofd gezien: wat is bijvoorbeeld de impact van dergelijke initiatieven op een dorp, een wijk of een straat? Hoe autoritair (en weinig democratisch) mag een (lagere) overheid te werk gaan en op basis waarvan?

Haarlem
Ook Haarlem zet haar beste beentje voor. Na twee locaties  voor noodopvang beschikbaar te stellen, zijn er plannen om in recordtempo ruim 200 al dan niet ‘tijdelijke’ (voor ten minste 10 jaar) woningen te realiseren, ofwel in bestaande, leegstaande panden ofwel door versnelde bouw op braakliggend terrein. Voor de helft worden de nieuwe woningen toegewezen aan statushouders en voor de helft aan overige urgent woningzoekenden in de stad.


IMPACT OP BEWONERS

Delftplein-Haarlem-600x300

De kansrijke locatie op het Delftplein.

Delftplein in Haarlem-Noord
Het toeval wil dat ikzelf omwonende ben van een van de ‘kansrijke locaties’ voor dit plan. Het gaat om een klein, groen postzegeltje met rijen populieren, een trapveld en moestuinen aan de rand van Haarlem-Noord, zo’n 30 m voor mijn huis.

Met dit (nu nog voorlopige) collegebesluit kan mijn groene uitzicht binnen luttele maanden veranderen in het sociale gezicht van Haarlem: 80 woonblokken op een zeer klein stukje grond met ten minste 200* bewoners die daar de komende 10 jaar (!) hun leven gaan leiden.

Popcorn op de bank
Tot voor kort zat ik bij wijze van spreken nog met ‘popcorn op de bank’ naar het menselijk drama in het Midden-Oosten te kijken. Nu de gemeente Haarlem ineens versnelde stappen zet voor de bouw van dergelijke ‘tijdelijke’ woningen, word ik letterlijk met mijn neus gedrukt op de gevolgen van de vluchtelingenkwestie.

Zelf betrokken
Omdat ik nu direct betrokken ben bij de overhaaste stappen van de regering en de overrompelingstactiek van de gemeente en dus op microniveau kan zien wat er gebeurt, leek het mij zinnig eens een spotlight te zetten op bepaalde elementen in het proces. In een serie blogs leg ik vooral de nadruk op opmerkelijke details.

*Per woning voor statushouders moeten er minimaal 4 statushouders in een woning worden geplaatst (Bron: NOS-journaal 20.00 uur, vrijdag 27 november, na 11.40 min)

………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

OVERHEIDSCOMMUNICATIE

Bewonersbrief-plan-versnelde-woningbouwBEWONERSBRIEF (1)
Haarlem, 11 november 2015

Statushouders welkom heten
Op 12 november kregen de omwonenden van het Delftplein een brief over het collegebesluit met de mededeling dat de gemeente op korte termijn voor minimaal 200 extra sociale huurwoningen wil zorgen. En dat het groene puntstukje aan de grens met Santpoort-Noord (gemeente Velsen) een kansrijke locatie is om daar in versneld tempo 80 ‘tijdelijke’ woningen te plaatsen voor de duur van ten minste 10 jaar. Oplevering: zomer 2016. Vooral de laatste zin van de brief was opvallend: ‘Wij willen u vragen om statushouders als nieuwe buren welkom te heten en hen bij te staan om hun nieuwe leven in Haarlem te organiseren.’

Kritische kanttekeningen:

  • Zo’n eindzin is opmerkelijk voor een ‘voorstel’ dat op dat moment nog in de gemeenteraad moet worden besproken en waarbij bewonersparticipatie nog niet heeft plaatsgevonden. Het klinkt m.i. ook wat paternalistisch. 
  • Bovendien wordt in de brief verzwegen dat de woningen voor statushouders bedoeld zijn voor het plaatsen van minstens 4 statushouders per woning. Dat heeft nogal een impact op de buurt: er komt ineens een ‘dorp’ bij. Een soort tentenkamp, maar dan van prefab. 

Openbare vergadering
In de brief werd tevens melding gemaakt van een openbare raadscommissievergadering Ontwikkeling, waarin het voorstel voor het eerst zou worden besproken.

  • Waar die ‘openbare vergadering’ zou plaatsvinden werd in de brief niet vermeld.
  • Dat omwonenden tijdens de raadsvergadering hun zegje konden doen, werd ook niet vermeld.
  • Opmerkelijk: slechts een deel van de omwonenden had de brief ontvangen.

POLITIEKE DISCUSSIE

Bewoners-aan-het-woord

Omwonenden aan het woord tijdens vergadering raadscommissie Ontwikkeling in Haarlem.

De eerste vergadering van de raadscommissie Ontwikkeling
Haarlem, 19 november 2015

ACHTERGROND

Door de ongekende vluchtelingenstroom naar Europa is de druk op Nederlandse gemeenten toegenomen om meer statushouders te huisvesten. Via de reguliere woningtoewijzing lukt dit veelal niet: er is te weinig doorstroom door een te gering aanbod van sociale woningbouw en woningen in het middensegment.

Het kabinet heeft daarom onlangs met provincies en gemeenten afgesproken* dat op korte termijn 14.000 van de 24.000 statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) moeten worden gehuisvest in voorzieningen buiten de bestaande woningvoorraad, zoals lege kantoorpanden en sobere, tijdelijke woningen. Daarover zijn in het akkoord prestatieafspraken gemaakt.

Ambtelijke taskforce
Om aan haar taakstelling te voldoen, heeft het Haarlemse college van B&W een ambtelijke taskforce opdracht gegeven op zeer korte termijn ‘tot (onorthodoxe) voorstellen te komen’. Op basis van het ‘Eindadvies taskforce huisvesting statushouders’ heeft het college onder meer besloten om vier kansrijke locaties uit te werken waar versneld sociale woningbouw kan plaatsvinden.

Bespreking in de raadscommissie
Op 19 november 2015 werden die voorstellen voor het eerst besproken in de raadscommissie Ontwikkeling.

*Bestuursakkoord Verhoogde Asielinstroom


DE VERGADERING

Het collegebesluit (op basis van de plannen van de ambtelijke taskforce) kon vooral op grote waardering rekenen van de linkse partijen. VVD-raadslid Van Haga sprak al over een ‘links feestje’. Opmerkelijk was dat raadslid Schopman (PvdA) zo doordraaide van enthousiasme over de ‘daadkracht van de ambtelijke taskforce’ en het ‘het sociale gezicht van Haarlem’ dat zij tijdens het debat geen enkele tegenwerping meer duldde, bijna agressief de interruptiemicrofoon hanteerde en omstandig zuchtte als een raadslid wat bedenkingen had.

Een aantal bedenkingen dat ter sprake kwam:

  • Doorgaan met slopen en verkopen sociale woningbouw?
    Aan de ene kant versneld ‘tijdelijke woningen’ gaan bouwen en aan de andere kant druk bezig zijn met slopen en verkopen van sociale woningbouw gaat slecht samen (SP-raadslid Bloem, OPH-raadslid Smit, Trots Haarlem-raadslid Amand).
  • Onzuivere discussie door emoties
    VVD-raadslid Van Haga verwijt de EU gebrek aan visie, vindt dat de landelijke politiek er met de vluchtelingen een potje van maakt en de discussies over de vluchtelingen en statushouders vaak onzuiver zijn door de emoties die het onderwerp oproept. (Er volgt een diepe zucht van Schopman). Van Haga: ‘De kiezer moet er maar genoegen mee nemen, terwijl het grote consequenties heeft.’
  • Hij pleit ervoor de kwestie minder serieus te nemen en verwijst daarbij o.m. naar Zwitserland en België: ‘Het braafste jongetje van de klas krijgt meestal niet het mooiste meisje’ en ziet graag meer focus op het huisvesten van statushouders in de krimpgebieden dan op de ‘dure grond’ van Haarlem. ‘Ik accepteer niet dat Haarlem het afvoerputje wordt van Europa.’
  • 10 jaar = tijdelijk?
    Voormalig ‘rebels’ D66-lid Van Zetten (sinds november 2014 raadslid van de partij Hart voor Haarlem) stelt het democratisch gehalte van het voortraject van het plan ter discussie. Zij vindt ‘dat de raad wel erg op afstand is gezet’. Ook vindt zij de ‘tijdelijkheid’ van de plannen discutabel: ‘Bij 5-10 jaar is tijdelijkheid al snel een wassen neus’.
  • D66-raadslid Cannegieter heeft ook moeite met de ‘tijdelijkheid’ van de versnelde woningbouw, maar dan op een andere manier: ‘Wat onderscheidt dergelijke tijdelijke woningen van een AZC (asielzoekerscentrum)?’
  • CU-raadslid (Frank) Visser vraagt zich af wat de gevolgen zijn voor urgent woningzoekenden als zij zo’n ‘tijdelijke’ woning accepteren. Zij verliezen immers daarmee hun inschrijfduur. Hij vindt dat een ‘rare situatie’. Bovendien stelt hij: ‘Schuiven we geen problemen voor ons uit?’
  • Impact op de buurt
    CU-raadslid Visser vindt ook dat de impact op de buurt beter moet worden bekeken. ‘Tien jaar is niet niks’, stelt hij. Ook stelt hij vragen bij de selectie van locaties. Het is hem onduidelijk waarom bepaalde locaties zijn afgekeurd.
  • Hoewel CDA-raadslid (Jur) Visser niet snapt waarom er over deze plannen zo lang gediscussieerd moet worden (de raadscommissie is dan al 2 uur bezig. Hij heeft al die tijd niets gezegd, maar is wel verschillende keren de ruimte uitgelopen en is inmiddels zwaar geïrriteerd. ‘We moeten in eerste instantie een probleem oplossen.’), vindt hij wel dat bepaalde bevolkingsgroepen door de plannen niet eenzijdig moeten worden belast.
  • Te veel statushouders op een hoopje
    Een aantal partijen (VVD, SP, Trots Haarlem, OPH) vindt de verdeling van de woningen op basis van 50/50 niet goed, omdat er dan te veel statushouders op een hoopje bij elkaar zitten. Zo’n situatie zou niet bevorderlijk zijn voor de integratie. VVD en SP beroepen zich daarbij op landelijke cijfers. (Schopman roept uit: ‘Jullie doen net of ze van een andere planeet komen!’).
  • Zowel de Ouderen Partij Haarlem (Smit) als Trots Haarlem (Amand) vindt een quotum van 20-25% het maximum. SP en Trots Haarlem vinden dat er meer locaties gezocht moeten worden om statushouders beter over de stad te verdelen.
  • Groene stad?
    ‘Wat laten we achter na deze periode’, verzucht HvH-raadslid Van Zetten. ‘Haarlem is nu al een van de meest verdichte steden van het land.’ Haar tweet op 22 november:
  • ‘@NatuurInHaarlem @x_hace @WybrenvanHaga @d66haarlem Ja Natuur! Want @GroenLinksH en @pvdahaarlem gaan Haarlem volbouwen en D66 is machteloos.’
  • Ook VVD-raadslid Van Haga vindt dat de stad er door de plannen zeker niet mooier en groener van wordt.

Besluit
Ondanks alle tegenwerpingen constateerde PvdA-wethouder Langenacker aan het einde van de vergadering luchtig dat ‘er draagvlak is voor de plannen’. Zij benadrukte dat het hier om een ‘noodmaatregel’ gaat, die ‘zeker niet optimaal is, maar wel het meest realistisch’. ‘Als wij de taakstelling van de regering niet nakomen, worden we op het matje geroepen bij de provincie.’ ‘Haarlemmermeer weigert wel’, wierp HvH-raadslid Van Zetten tegen. D66-raadslid Cannegieter benadrukte ten slotte, net als veel raadsleden in de uren daarvoor, dat er veel meer aandacht moest komen voor de communicatie naar bewoners. ‘Doe het meer dan formeel nodig is.‘


Naschrift:
Al snel na de raadsvergadering, op 24 november 2015, volgt een tweede bewonersbrief. Deze brief is een stuk zakelijker opgesteld, geeft helder inzicht in de stappen die volgen en biedt een link waar omwonenden informatie kunnen vinden.

En toen was het maandenlang stil………………………

Relevante links
Actuele informatie is te vinden op: www.haarlem.nl/woningbouw-delftplein

(landelijk):


WORDT VERVOLGD:

Op 14 juni 2016 volgt een inspraakavond voor omwonenden. Lees meer in het blog:
De wijk, de statushouders en de voetbalkooi

Eén reactie op “Gevolgen vluchtelingenstroom op microniveau

  1. Raak artikel, ik vind het merkwaardig hoe in deze hele situatie de omringende inwoners niet meer worden gehoord. Er wordt gewoon over je beslist.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

This blog is kept spam free by WP-SpamFree.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.